જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ – શ્રૃંગાર ગૌરી કેસને વારાણસી ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટ દ્વારા સુનાવણી માટે યોગ્ય ગણવામાં આવ્યો છે.  જિલ્લા કોર્ટના ન્યાયાધીશ અજય કૃષ્ણ વિશ્વેશે સોમવારે 26 પાનાનો ચુકાદો સંભળાવ્યો હતો.  તેમણે કહ્યું કે એવો કોઈ કાયદો નથી કે જે મામલાની સુનાવણી અટકાવે.  આનાથી હવે મંદિરની કાનૂની લડાઈનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે. 

વારાણસી ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદની બાજુમાં આવેલા શ્રૃંગાર ગૌરી મંદિરમાં રોજની પૂજાના મામલાને સુનાવણી માટે યોગ્ય ગણ્યો છે.  વારાણસી ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટના જજ અજય કૃષ્ણ વિશ્વેશે સોમવારે ચુકાદો આપ્યો.  સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો કે જિલ્લા અદાલત પહેલા નક્કી કરે કે હિન્દુ પક્ષની અરજી સાંભળવા યોગ્ય છે કે નહીં.  જિલ્લા અદાલતે આ અંગે નિર્ણય કર્યો છે.

જિલ્લા ન્યાયાધીશે આ મામલે 26 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો છે.  પોતાના નિર્ણયમાં તેમણે કહ્યું કે એવો કોઈ કાયદો નથી, જે હિંદુ પક્ષની અરજીની સુનાવણી અટકાવે.  તેમણે કહ્યું કે આ મામલામાં પૂજા સ્થળ અધિનિયમ 1991, વક્ફ એક્ટ 1995 અને યુપી શ્રી કાશી વિશ્વનાથ મંદિર અધિનિયમ 1983 લાગુ પડતા નથી.  આ આધાર પર અંજુમન ઈનાઝંતિયાની અરજી ફગાવી દેવામાં આવે છે. 

ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં પાંચ મહિલાઓએ શ્રૃંગાર ગૌરી મંદિરમાં દરરોજ પૂજા કરવાની પરવાનગી માંગતી અરજી દાખલ કરી હતી.  શ્રૃંગાર ગૌરી મંદિર જ્ઞાનવાપી મસ્જિદની બાજુમાં બંધાયેલું છે.  આના પર, મસ્જિદની દેખરેખ કરતી અંજુમન ઇનાઝાનિયા મસ્જિદ સમિતિએ દલીલ કરી હતી કે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ વક્ફની મિલકત છે, તેથી તેનો નિર્ણય લખનૌ સ્થિત વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા જ લઈ શકાય.  કોર્ટે આ દલીલને પણ ફગાવી દીધી હતી અને વિવાદિત સ્થળને વકફની મિલકત ગણવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. 

ચુકાદામાં શ્રૃંગાર ગૌરી મંદિર પર કોર્ટે શું કહ્યું?

• ચુકાદા અનુસાર, હિંદુ પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદના પાછળના ભાગમાં શૃંગાર ગૌરીની તસવીર છે.  હિન્દુઓ અહીં મા ગૌરી, ભગવાન હનુમાન અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરતા હતા.  તેઓ ભગવાન વિશ્વેશ્વરના મંદિરની પરિક્રમા પણ કરતા રહ્યા છે.
• કોર્ટના નિર્ણયમાં લખવામાં આવ્યું છે કે જે પ્રોપર્ટીના જૂના મંદિરમાં ભગવાન વિશ્વેશ્વરની મૂર્તિ છે જે અંગે પ્રશ્ન છે તે હજુ પણ તેના મૂળ સ્વરૂપમાં છે.
• ચુકાદામાં લખવામાં આવ્યું છે કે 15 ઓગસ્ટ 1947 પછી પણ 1993 સુધી હિન્દુઓ જૂના મંદિરમાં રોજ પૂજા કરતા હતા.  1993 માં, જિલ્લા વહીવટીતંત્રે અહીં ભક્તોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો અને વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર પૂજા કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.  તે પછી હિંદુઓ અહીં ચૈત્ર નવરાત્રીના ચોથા દિવસે જ પૂજા કરી શકતા હતા.  તેથી 1991નો પૂજા સ્થળનો કાયદો લાગુ પડતો નથી.
• જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ પ્લોટ નં.9130 ખાતે આવેલી છે. ચુકાદામાં લખવામાં આવ્યું છે કે હિંદુ પક્ષનું કહેવું છે કે શ્રી આદિ વિશ્વેશ્વર જ્યોતિર્લિંગમ મંદિરની અંદર દેવતાઓની છબી છે. પ્લોટ નંબર 9130 પર પ્રાચીન સમયથી ભક્તો પૂજા કરી રહ્યા છે. ઔરંગઝેબે 1669માં મંદિરનો એક ભાગ તોડીને મસ્જિદ બનાવી હતી. આમ છતાં અહીં પૂજા ચાલુ રહી.

આ નિર્ણયની શું અસર થશે?

• કોર્ટના આ નિર્ણયની સૌથી મોટી અસર એ થશે કે હવે હિંદુ પક્ષ માટે મંદિર બનાવવાની કાનૂની લડાઈનો રસ્તો સાફ થઈ જશે.
• અત્યાર સુધી મુસ્લિમ પક્ષની દલીલ હતી કે 1991ના પૂજા સ્થળ અધિનિયમ હેઠળ આ અંગે કોઈ નિર્ણય લઈ શકાય નહીં.  પરંતુ જિલ્લા અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 1991નો કાયદો તેના પર લાગુ પડતો નથી.
• આ પહેલા 20 મેના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે પણ કહ્યું હતું કે પૂજા સ્થળના ધાર્મિક પાત્રને નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા 1991ના પ્લેસ ઓફ વર્શીપ એક્ટ હેઠળ પ્રતિબંધિત નથી
• હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે કાશી વિશ્વનાથનું મંદિર અહીં 2050 વર્ષ પહેલા રાજા વિક્રમાદિત્ય દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. 1669માં ઔરંગઝેબે મંદિર તોડીને જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ બંધાવી.
• આ વર્ષે મે મહિનામાં કોર્ટના આદેશ પર જ્ઞાનવાપી સંકુલનો સર્વે અને વીડિયોગ્રાફી કરવામાં આવી હતી. આ પછી હિન્દુ પક્ષે દાવો કર્યો કે અહીં શિવલિંગ મળી આવ્યું છે. જો કે, મુસ્લિમ પક્ષે કહ્યું કે આ શિવલિંગ નથી, પરંતુ એક ફુવારો છે, જે દરેક મસ્જિદમાં છે.
• હવે સર્વે રિપોર્ટ પર પણ કોર્ટમાં ચર્ચા થશે. આ સિવાય હિંદુ પક્ષનું કહેવું છે કે તેઓ મસ્જિદ સંકુલના પુરાતત્વ વિભાગ પાસેથી સર્વે અને શિવલિંગની કાર્બન ડેટિંગની પણ માંગ કરશે. અયોધ્યા કેસમાં પણ એવું જ થયું. કાર્બન ડેટિંગ દર્શાવે છે કે કોઈ વસ્તુ કેટલી જૂની છે.

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં 28 સપ્ટેમ્બરે સુનાવણી

જ્ઞાનવાપી મસ્જિદની માલિકી અંગે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે. આ કેસ શ્રૃંગાર ગૌરીથી અલગ છે. હિંદુ પક્ષે હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને મસ્જિદ પરિસર હિંદુઓને સોંપવાની માંગ કરી છે. હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે 1669માં ઔરંગઝેબે કાશી વિશ્વનાથ મંદિરને તોડીને અહીં મસ્જિદ બનાવી હતી. એવો પણ દાવો કરવામાં આવે છે કે મસ્જિદ મંદિરના અવશેષોમાંથી બનાવવામાં આવી હતી.