માતૃ નવમી શ્રાદ્ધ અશ્વિન મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની નવમી તારીખે કરવામાં આવે છે. જો કે પિતૃપક્ષમાં આવતી દરેક તિથિનું પોતાનું મહત્વ હોય છે, પરંતુ માતા નવમીને સૌભાગ્યવતી શ્રાદ્ધ પણ કહેવામાં આવે છે.

આજે  પિતૃ પક્ષમાં આવતી નવમી તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ તારીખ માતૃ નવમી તરીકે ઓળખાય છે. માતૃ નવમીના દિવસે દિવંગત માતાઓ, પુત્રીઓ અને પરિણીત મહિલાઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ઘરની પુત્રવધૂએ વ્રત કરવું જોઈએ, કારણ કે આ શ્રાદ્ધને સૌભાગ્યવતી શ્રાદ્ધ પણ કહેવામાં આવે છે. માતૃ નવમી પર શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાથી દિવંગત માતાઓના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે અને ઘરમાં ધન અને ઐશ્વર્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.

તેથી વિશેષ છે કે માતા નવમી પિતૃ પક્ષના પંદર દિવસોમાં પૂર્વજોનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે, તેથી આ સમય પિતૃ પક્ષ અથવા શ્રાદ્ધ તરીકે ઓળખાય છે. એવી માન્યતા છે કે શ્રાદ્ધના દિવસે પૂર્વજોનું સ્મરણ કરવાથી દાન કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને તેમની આત્માને સંતોષ મળે છે. જે તિથિએ આપણા પૂર્વજો પોતાનો દેહ છોડે છે, તે દિવસે પિતૃપક્ષમાં તેમનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. પરંતુ મૃત્યુ પામેલી માતાઓ, પુત્રવધૂઓ અને પુત્રીઓ માટે શ્રાદ્ધ ફક્ત નવમી તિથિના દિવસે જ કરવામાં આવે છે, પછી ભલે તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હોય તે તારીખને ધ્યાનમાં લીધા વગર. આ દિવસે શ્રાદ્ધ કર્મ અને પિંડ દાન કરવાથી તેમની આત્માને શાંતિ મળે છે.

માતા નવમીનું મહત્વ

 જો કે પિતૃપક્ષમાં આવતી દરેક તિથિનું પોતાનું મહત્વ હોય છે, પરંતુ માતા નવમીનું પોતાનું વિશેષ મહત્વ છે, તેથી આ તિથિને સૌભાગ્યવતી શ્રાદ્ધ તિથિ પણ કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે દિવંગત માતાઓને યાદ કરવાથી તમામ પરેશાનીઓ દૂર થાય છે અને ઘરમાં સુખ-શાંતિ રહે છે. દિવંગત માતાઓ, પુત્રીઓ અને પુત્રવધૂઓનું શ્રાદ્ધ કરવાથી પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે અને તમામ મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ઘરની મહિલાઓ પૂજા-પાઠ અને વ્રત કરે છે તો તેમને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. માતૃ નવમીના દિવસે પૃથ્વી છોડી ગયેલી પરિણીત મહિલાઓનું જ શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે, તેથી તેને અવિદ્વ શ્રાદ્ધ પણ કહેવામાં આવે છે.

માતૃ નવમીના દિવસે કરો આ ઉપાય

પિતૃ પક્ષમાં આવતી નવમી તિથિના દિવસે માતાઓ માટે આ ઉપાયો કરવામાં આવે છે. માતૃ નવમીના દિવસે દિવંગત માતાઓને યાદ કરીને લોટનો મોટો દીવો પ્રગટાવો. માતા નવમીના દિવસે પિતૃઓના ચિત્ર પર તુલસીના પાન ચઢાવવા જોઈએ અને શ્રાદ્ધ કરનારે ભગવત ગીતાના નવમા અધ્યાયનો પાઠ કરવો જોઈએ. પિતૃપક્ષની નવમી તિથિએ બ્રાહ્મણ મહિલાઓને ભોજન કરાવવું જોઈએ અને તેમને મીઠાઈ પણ ખવડાવવી જોઈએ. જેથી માતૃ શક્તિઓની કૃપા જળવાઈ રહે. આ દિવસે ગાય, કીડી, પક્ષી, કાગડો અને બ્રાહ્મણો માટે ખોરાક લેવામાં આવે છે. આ પછી નવમી શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. માતા નવમીના દિવસે શ્રીમદ ભાગવત કથાની સાથે ગરુણ પુરાણનો પણ પાઠ કરવો જોઈએ.